Wady i zalety wprowadzenia rozporządzenia REACH

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1907/2006 zwane rozporządzeniem REACH (ang. Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals) w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, weszło w życie w dniu 1 czerwca 2007 roku. Obowiązuje już od 11 lat i zmieniło podejście do substancji chemicznych. Narzuciło obowiązek przebadania i zarejestrowania produkowanych lub importowanych powyżej 1 tony ( do Obszaru Gospodarczego Europy ) substancji chemicznych. Z tego obowiązku zwolnieni byli producenci oraz importerzy substancji stosowanych do celów spożywczych, farmaceutycznych, dodatków do żywności, do wyrobów medycznych, radioaktywnych, substancji naturalnych niemodyfikowanych chemicznie i innych zgodnie z artykułem II, załącznikiem IV i V rozporządzenia REACH. Pozostali przedsiębiorcy musieli zmierzyć się z trudnym i niezwykle kosztownym procesem rejestracji substancji chemicznych.

Europejska Agencja chemikaliów (ECHA) by ułatwić ten proces podzieliła go na  trzy terminy.  Pierwszy termin skończył się 30 listopada 2010 r. – dotyczył substancji produkowanych lub importowanych w dużych ilościach (≥ 1000 ton rocznie) oraz tych, które są najbardziej niebezpieczne: rakotwórczych, mutagennych lub działających szkodliwie na rozrodczość kategorii 1 lub 2 wyprodukowanych na terytorium Wspólnoty lub importowanych przez producenta lub importera co najmniej raz po dniu 1 czerwca 2007 r. w ilości co najmniej 1 tony rocznie. Drugi termin przypadający na 31 maja 2013 r. – dotyczył substancji produkowanych lub importowanych w ilościach od 100 do 1 000 ton rocznie. Trzeci i ostatni termin rejestracji dotyczył substancji produkowanych lub importowanych w zakresie 1 – 100 ton. Rejestracja została zamknięta 31.05.2018 roku. Termin ten zakończył 11 letni okres rejestracji REACH dla istniejących na rynku substancji chemicznych.  Przedsiębiorcy, którzy nie dopełnili tego obowiązku nie mogą po 1 czerwca 2018 produkować ani importować substancji chemicznych w ilości powyżej 1 tony rocznie, mogą jedynie wprowadzać do obrotu substancje sprowadzone na teren Wspólnoty przed 31 maja 2018 i liczy się data nie zakupu ale data wprowadzenia na obszar EOG.

Wielu przedsiębiorców podjęło się i zbadało swoje chemikalia w trosce o większe bezpieczeństwo swoich pracowników by zapewnić maksymalny poziom ochrony zdrowia i środowiska. Podniesienie poziomu świadomości pracowników używających chemikaliów w przyszłości powinno zmniejszyć ilość wypadków w pracy, a kontrola ryzyka i stosowanie ochron osobistych,  systemów wentylacji przyniesie korzyści w postaci zmniejszenie chorób zawodowych.   ECHA idąc dalej promuje szukanie rozwiązań innowacyjnych by zastąpić substancje SVHC  (budzące  szczególnie duże obawy)  bardziej bezpiecznymi dla zdrowia.  Zakazała od 21.09.2017 stosowania chromu na VI stopniu- substancji rakotwórczej, mutagennej. Jedynie firmy które złożyły w odpowiednim czasie wniosek uzyskały zezwolenie na stosowanie chromu na + VI stopniu utlenienia. Dodatkowo ECHA wydaje zezwolenia  na określony czas pod warunkiem spełnienia wymogów określonych w zezwoleniu tj. monitorowania narażenia pracowników, przebudowy instalacji, systemy wyciągów, neutralizacji odpadów tak by ryzyko na narażenie było jak najmniejsze. Wymaga to ogromnych nakładów finansowych by kontrolować niebezpieczne substancje. Komisja Europejska przygotowuje się do zmiany wykazu substancji podlegających procedurze udzielania zezwoleń (załącznik XIV do rozporządzenia REACH) ze względu na dodatkową identyfikację czterech ftalanów jako substancji wzbudzających szczególnie duże obawy (SVHC), które zaburzają gospodarkę hormonalną. Dotyczy to bis (2-etyloheksylo) ftalanu (DEHP, EC 204-211-0, CAS 117-81-7), ftalanu dibutylu (DBP, EC 201-557-4, CAS 84-74-2), ftalanu benzylobutylu (BBP, EC 201-622-7, CAS 85-68-7) i ftalanu diizobutylu (DIBP, EC 201-553-2, CAS 84-69-5).

Echa jako element kontroli wprowadza nie tylko zezwolenia ale i  ograniczenia. W załączniku XVII rozporządzenie REACH wprowadzono ograniczenia produkcji, wprowadzenia do obrotu i stosowania niektórych niebezpiecznych substancji np. niklu. Nie jest on  stosowany w żadnych sztyftach, które są wkładane do przekłuwania uszu i innych części ciała ludzkiego, chyba że stopień uwalniania się niklu z tych sztyftów nie przekracza 0,2 μg/cm2, na tydzień (limit migracji); Nie jest ponadto stosowany w wyrobach, które są przeznaczone do bezpośredniego i  długotrwałego kontaktu ze skórą, takich jak: kolczyki, naszyjniki, bransoletki i łańcuszki, obrączki, pierścienie, koperty, bransoletki zapięcia zegarków, guziki na niatch, sprzączki, nity, zamki błyskawiczne i metalowe odznaki, o ile wykorzystywane są w odzieży, jeśli stopień uwalniania nie przekracza 0,5 μg/cm2, na tydzień (limit migracji). Wymienione wyżej ftalany takie jaki; DEHP, DBP, BBP, DIBP są ograniczone w zabawkach i artykułach pielęgnacyjnych dla dzieci,  w stężeniu większym niż 0,1 % w stosunku do masy materiału z dodatkiem plastyfikatorów. W załączniku XVII jest powyżej 70 substancji, na stronie Echa prowadzone są  konsultacje publiczne w celu rozszerzenie listy o nowe  ograniczenia np. substancji stosowanych w tatuażach i w makijażu permanentnym.

Rozporządzenie REACH  narzuciło obowiązek przebadania substancji podania nie tylko ich podstawowych właściwości fizykochemicznych, ale i toksykologicznych, ekotoksykologicznych a w przypadku substancji produkowanej lub importowanej w ilości powyżej 10 ton  przedstawienia raportu bezpieczeństwa chemicznego. Efektem tej ciężkiej i żmudnej pracy jest powstanie największej bazy chemikaliów pod adresem https://echa.europa.eu/pl/information-on-chemicals/registered-substances. W dossier rejestracyjnym należało podać obok właściwości zastosowania swoich substancji, skutkiem czego było poznanie zastosowań chemikaliów przez wszystkich uczestników łańcucha dostaw, co bezpośrednio poprawiło bezpieczeństwo w łańcuchu dostaw.

 Od 2008 r. 13 620 firm złożyło do ECHA 88 319 dokumentacji rejestracyjnych we wszystkich tonażach. 82 874 z nich uznano za kompletne, a firmy otrzymały numery rejestracyjne,  5 445 rejestracji nadal jest przetwarzanych, ponieważ zostały złożone w terminie do 31 maja 2018 r. Ale niestety tylko 18% wszystkich rejestracji zostało złożonych przez mikro, małe lub średnie przedsiębiorstwa (MŚP); 82% pochodziło z dużych firm. 23% rejestracji zostało złożonych przez wyłącznych przedstawicieli w imieniu przedsiębiorstwa spoza UE, a 38% zostało dokonanych przez importerów (z których niektórzy mogą być również producentami). Reszta rejestracji została złożona przez producentów z UE / EOG.

Mimo ogromnych korzyści jakie przyniósł REACH poprawa bezpieczeństwa chemicznego wiele firm z sektora MŚP nie dokonało rejestracji, zawiesiło swoją działalność lub  zredukowało liczbę swoich substancji ponieważ nie było w stanie ponieść kosztów badań swoich substancji. Co może grozić wzrostem bezrobocia i pogorszeniem sytuacji ekonomicznej a nawet zakłóceniami w łańcuchu dostaw. Koszt dostępu do badań wahał się od 200 do 50 000 euro lub powyżej w zależności od tonażu. Rynek chemikaliów po 31.05.2018 zmieni się ale zmiany te będą widoczne dopiero w przyszłości. Jak każda regulacja ma swoje wady i zalety. Najważniejszą zaletą REACH jest podniesienie świadomości jak używać bezpiecznie chemikalia i kontrolować ryzyko związane z stosowaniem substancji chemicznych w codziennym życiu.

Dzięki rejestracji substancji chemicznych wiemy więcej na temat chemikaliów stosowanych w Europie. Większość firm zdołała zarejestrować się na czas i już widzi korzyści. To nie tylko Europa korzysta z wiedzy zebranej w ramach REACH: UE stała się globalnym wzorem do naśladowania dla bezpieczeństwa chemikaliów. Ustawodawcy spoza Europy są inspirowani przez REACH i korzystają z danych, które są publicznie dostępne.

Wszyscy odniesliśmy korzyści z REACH. Obecnie istnieje lepsza ochrona konsumentów i środowiska, ale i przedsiębiorcy mimo ciężkiej pracy i kosztów jakie ponieśli znają lepiej zastosowania swoich substancji i lepiej chronią swoich pracowników przed chemikaliami.

Dr E. Rozpończyk-Jasińska

Konsultant ds. REACH i CLP

Punkt Konsultacyjny ds. REACH i CLP został utworzony przez Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii w celu prowadzenia działalności doradczej i szkoleniowej w zakresie wymogów rozporządzeń REACH oraz CLP. Wszelkie działania realizowane przez punkt są nieodpłatne. Zapraszamy do kontaktu zainteresowanych przedsiębiorców.